माटोको अम्लीयपन हटाउन कृषि चुनको प्रयोग: किसानले ध्यान दिनुपर्ने केही महत्त्वपूर्ण कुराहरू
Ecoecopolitics Desk१ हप्ता अगाडि
काठमाडौँ । खेतीयोग्य जमिनमा बढ्दो रासायनिक मलको प्रयोग र प्राङ्गारिक पदार्थको कमीका कारण माटोमा अम्लीयपन (अमिलोपन) बढ्दै गएको छ। माटो बढी अम्लीय हुँदा बालीनालीको उत्पादनमा ह्रास आउने र बोटबिरुवाको वृद्धि विकासमा नकारात्मक असर पुग्ने भएकाले विज्ञहरूले 'कृषि चुन'को प्रयोग गरी माटो सुधार गर्न सुझाव दिएका छन्।
माटोको स्वास्थ्य बिग्रेर उत्पादन घटिरहेको अवस्थामा कृषि चुनको सही प्रयोगले माटोलाई पुनः उर्बर बनाउन सकिन्छ। तर, यसको प्रयोग गर्दा केही प्राविधिक कुराहरूमा ध्यान दिनु अति आवश्यक हुन्छ।
किन हुन्छ माटो अम्लीय?
सामान्यतया रासायनिक मलको असन्तुलित प्रयोग र माटोमा गोबर वा कम्पोस्ट जस्ता प्राङ्गारिक मलको अभाव हुँदा माटो बिस्तारै अम्लीय बन्दै जान्छ। माटोमा अम्लीयपन बढेपछि बिरुवाले आवश्यक पोषक तत्वहरू लिन सक्दैनन्, जसका कारण लगानी अनुसारको उत्पादन प्राप्त हुँदैन।
कृषि चुन प्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानीहरू:
• माटो परीक्षण अनिवार्य: चुन प्रयोग गर्नुपूर्व आफ्नो खेतबारीको माटोको 'पि.एच.' (pH) मान परीक्षण गराउनुपर्छ। माटोको अम्लीय अवस्था र लगाउने बालीको प्रकृति हेरेर मात्र चुनको मात्रा तय गर्नुपर्छ।
• खाली जमिनमा प्रयोग: बाली लगाउनुभन्दा अगाडि खाली जमिनमा चुन छर्नु उपयुक्त हुन्छ। चुन छरेपछि माटोलाई राम्ररी खनजोत गरी मिलाउनुपर्छ ताकि चुन माटोको भित्री सतहसम्म पुगोस्।
• बाली लगाउनुअघिको समय: चुन प्रयोग गरिसकेपछि कम्तीमा १० देखि १५ दिनसम्म कुनै पनि बाली लगाउनु हुँदैन। यो समयमा चुनले माटोसँग रासायनिक प्रतिक्रिया गरी अम्लीयपन घटाउने काम गर्छ।
• बाली लागेको बेला प्रयोग नगर्ने: बिरुवा हुर्किसकेको वा बाली लगाइएको अवस्थामा चुन प्रयोग गर्नु हुँदैन। यसले बिरुवालाई क्षति पुर्याउन सक्छ।
• चिस्यानको महत्व: सुख्खा माटोमा चुनले प्रभावकारी रूपमा काम गर्न सक्दैन। त्यसैले चुन प्रयोग गर्दा माटोमा पर्याप्त चिस्यान हुन जरुरी छ।
विज्ञको सल्लाह
कृषि विज्ञहरूका अनुसार जथाभावी चुन प्रयोग गर्दा माटोको गुणस्तरमा उल्टो असर पर्न सक्छ। त्यसैले, नजिकैको कृषि ज्ञान केन्द्र वा माटो परीक्षण प्रयोगशालामा सम्पर्क गरी सिफारिस गरिएको मात्रामा मात्र कृषि चुन प्रयोग गर्न किसानहरूलाई आग्रह गरिएको छ।
